Ze vinden me geweldig, dus ik besta! Omgaan met perfectionisme.

Er zit een superheld in mij. Ze kan alles: ze is mooi, sterk, ambitieus, slim. Kortom: geweldig. En omdat ze zo geweldig is, vindt iedereen haar geweldig.

Ik zie me nog lopen door de kantoorgang, op hoge hakken, in een rode jurk, blakend van goed zin en zelfvertrouwen. Ik had een gewaardeerde positie bereikt.

Totdat een nieuwe collega, met wie ik moest samenwerken vanuit mijn expertise als merkstrateeg zei: “Van jou hoef ik helemaal niets. Jij hebt mij niets te bieden.”

Die boodschap – “jij doet er niet toe” – sloeg me volledig uit het veld. Ik viel nog net niet van mijn hakken, maar strompelde naar huis om me te verstoppen achter het behang met de gedachte: ‘Wie dacht ik wel dat ik was? Zo rond paraderen in die mooie jurk?’

Raar? Nee. Want als je – zoals die superheld – altijd perfect probeert te zijn en anderen wilt pleasen, ben je kwetsbaar. Ik was gaan geloven in de illusie dat je er pas mag zijn als je geweldig genoeg bent. Die illusie heeft een keerzijde: als je niet perfect, slank of slim genoeg bent, mag je er niet zijn. Sterker: dan moet je je schamen. Die opmerking van mijn collega raakte direct mijn onzekerheid: ik ben niet goed genoeg, ik kan maar beter vertrekken.

Wat gebeurde hier nou? Navraag leerde me dat veel meer mensen hier last van hebben. Ogenschijnlijk succesvolle mensen, die hun welbevinden onbewust laten afhangen van hoe geweldig ze worden gevonden. Ze proberen onbewust erkenning af te dwingen door zo geweldig mogelijk te zijn. In de kern laten ze zich regeren door een negatieve overtuiging over zichzelf (zoals: ik ben dom, zwak, middelmatig). Deze zit vaak zo diep dat je je er niet bewust van bent.

Wat hoop je te krijgen?

Veel van wat we doen om erkenning of waardering te krijgen, komt voort uit een verlangen. Zo denken de superhelden onder ons: als ik maar genoeg mijn best doe, leuk, sterk, slim of mooi genoeg ben, krijg ik wat ik wil. Vaak krijgen ze dit ook. Maar het is nooit genoeg. De superheld zoekt altijd naar meer: meer complimenten, meer aandacht, meer succes. Als een bodemloze put. En wanneer iemand kritiek heeft, laat je je het modderige moeras intrekken. Met gevoelens van angst, schaamte, onzekerheid en moedeloosheid.

Iemand kan alleen je zelfrespect afnemen als jij het hem geeft

Een stevige drijfveer om succes te behalen lijkt fijn. Het geeft een doel en energie. Maar op de lange termijn put het je uit. En onbewust houd je de illusie in stand dat je negatieve overtuiging over jezelf (ik ben niet goed genoeg) waar is. De kunst is om je eigen gedrag te herkennen en de negatieve overtuiging eronder op te zoeken. Bij de lurven te grijpen en te zien voor wat het werkelijk is: onzin.

Als ik toen niet gevangen was geweest in de illusie dat ik “pas goed genoeg was als ik perfect was”, had ik mezelf niet zo onderuit gehaald. Ik dacht wel dat die collega een bitch was, maar ik was degene die besloot haar boodschap te geloven. Of in de woorden van Gandhi: “Iemand kan alleen je zelfrespect afnemen als jij het hem geeft.”

Door je eigen gedrag te leren herkennen als beschermingsmechanisme en op zoek te gaan naar de onderliggende, pijnlijke negatieve besluiten over jezelf, kom je meer in je kracht. Met als prettig bijeffect: minder gevoelig voor kritiek.

Makkelijk gezegd? In mijn ervaring is dat nog een hels karwei. Een staaltje ijzervreten in de sportschool van het leven.

Doorgeslagen gedrag bij jezelf herkennen? Houd de volgende signalen in de gaten:

• please-gedrag: je best doen om mooi, aardig, lief, intelligent, interessant te zijn in de ogen van iemand anders

• het gevoel dat je steeds van alles moet, en wel meteen, terwijl dit in feite niet zo is

• gevoelens van stress

• jezelf veel horen uitleggen over jezelf en je beweegredenen

• perfectionisme

• grenzen niet aangeven

• als …. dan gedachtes:

  • ‘Als ik harder werk, dan zal mijn baas mij waarderen.’

  • ‘Als ik afval, dan zal ik aantrekkelijker worden voor anderen.’

  • ‘Als ik geen ruzie maak, dan zal mijn partner bij mij blijven.’